Nisa Suresi 34:
Allah’ın kendilerine bir kısım farklı özellikler vermesi ve ailenin geçimini sağlamaları sebebiyle erkekler kadınlar üzerine gavvamdırlar (yöneticidirler).Saliha kadınlar gönülden bağlılık ile beraber itaatkardırlar.Onlar Allah’ın korunmasını emrettiği iffet ve namuslarını kocaları yanlarında olmasa bile korurlar. Nüşuzundan korktuğunuz kadınlara gelince; öncelikle bunlara nasihat edin, vazgeçmezlerse yataklarında yalnız bırakın, bu da sonuç vermezse onları darb edin. Size itaat ederlerse artık onlara haksızlık etmek için herhangi bir bahane aramayın. Çünkü Allah çok yücedir, çok büyüktür.
Günümüzde üzerinde polemik yapılan, gençlerle yaptığımız derslerde en çok sorulan ayet-i kerimelerden biri de erkeklerin gavvamlığı ve kadının darb edilmesi ile ilgili olan bu ayet-i kerime.
Bu yazıda erkeğin gavvam oluşu ne anlama geliyor bunun üzerinde durmaya çalışacağız. Bir sonraki yazıda da inşaAllah “kadının nuşuzu ve erkeğin nuşuzu” konusunu ele alacağız.
Gavvam(yönetici); bir işe bakan ve onu gereği gibi yapıp sonuçlandırmaya önem veren anlamındadır[1]
Burada yönetici ile kastedilen, bizim kültürel manada anladığımız, önünde ceket iliklenecek, bir dediği iki edilmeyecek yönetici değildir. Gavvam tabiri ile, İslam’da yönetici denildiğinde özellikle ilk akla gelen isim olan Halife Hz. Ömer(rah) misali bir kişilik akla gelmelidir. Hz.Ömer için söylenen; derdi Allah(cc) rızası olan, adaletli, merhametli, sorumluluk sahibi, samimi..vb özelliklere sahib bir kişi olmalıdır.[2]
Bu açıdan ele aldığımızda, aslında dinimizde erkeklere aile hayatında oldukça önemli sorumluluklar yüklenmiştir. Dolayısıyla özellikle erkeklerin evlenmeden önce yapmaları gereken en önemli şeylerden biri de, Allah(cc)’ın kendilerine yüklediği bu sorumluluğun gereklerinin neler olduğunu asıl kaynaklarından öğrenmeleridir.
Neden aile hayatında gavvamlık erkeklere verilmiştir sorusunun cevabı olarak da ayette iki neden belirtiliyor;
1)Erkeklerin yöneticilik vasıflarına daha fazla sahip olmaları:
Erkeğin kadından, kadının erkekten üstün olduğu konular vardır ki genel olarak (fert fert değil) fiziki güç, soğukkanlılığını koruyabilmek, duygudan çok mantığı ön planda tutabilmek vb. özelliklerle erkeklerin üstün olduğu vasıflardan biri de yöneticilik vasfıdır. İşte dini anlamda anlamamız gereken gavvamlığın erkeklerden beklenişinin birinci nedeni yöneticilik konusunda erkeklerin yaratılıştan kendilerinde var olan bu vb. özellikleridir.
2) Erkeklerin mallarından harcama yaparak aile geçimiyle ve diğer mâlî yükümlülüklerle sorumlu tutulması.
İnsanlık tarihinin ilk dönemlerinden itibaren genellikle ailenin geçimini sağlayan taraf erkek olmuştur. Dinimizde kadın, evin geçimini sağlamakla yükümlü değildir. Nitekim mirasta kadının erkeğe göre yarım hisse alması da bu noktayla alakalıdır. Günümüzde kadınlar iktisâdî hayata önemli ölçüde dâhil olmakla beraber, büyük çoğunluk itibariyle aynı durum devam etmektedir.
Burada değinmeden geçemeyeceğim, genç kızlarımız tarafından da ara ara dile getirilen bir konuyu da dile getirmek istiyorum;
Günümüzde müslüman ailelerde dahi, sanki evin hanımı, kızı evin geçimi için çalışmak zorundaymış gibi bir hava estirilebiliyor maalesef. Hatta üniversiteden mezun olduktan sonra bir süre ailesine gelir sağlamadan evlenmesine izin verilmeyen kızlarımızı dahi duyabiliyoruz. Dinimizde böyle bir zorunluluk asla söz konusu değildir. Çoğumuzun şikayet ettiği, aile hayatlarımızdaki “bereketsizliğin” nedenlerinden biri de acaba bu ve benzeri, dinimizde yeri olmayan anlayışlar olabilir mi diye düşünüyor insan.
Evin hanımı olan kadın için öncelikle “saliha kadın” tabirinin kullanılmış olması dikkat çekicidir. Demekki saliha olmak sahip olunması gereken ilk özellik. Ve bu saliha kadının aile hayatındaki 2 özelliği de şunlar olarak belirtilmiş ;
1)Gönülden bağlılık ile beraber itaatkar olmaları
Ayette geçen “ganitat”, ”gunût” kelimesinden türemiş bir kelimedir.
Gunut; gönülden bağlılık ile beraber olan sürekli itaat anlamına gelir.[3]
Yukarıda bahsettiğimiz gavvamlık vasfına sahip olan bir erkeğe, saliha kadınlar zaten gönülden bir bağlanma ile itaat ederler. İtaat kelimesi bazılarımızı rahatsız edebiliyor. Lakin bilmelidir ki gavvam olan bir erkek zaten eşinden Rabbin rızasına aykırı olan, eşini üzecek bir şey taleb etmez. Yaptığı bir hata olursa da telafisi için uğraşır.
2)Allah’ın korunmasını emrettiği iffet ve namuslarını kocaları yanlarında olmasa bile korumaları da diğer özellikleri
Son olarak şunları söyleyelim;
Bu dinin, yeri geldiğinde eşleriyle istişare eden, ev işlerinde yardım eden, eşiyle koşu yarışı yapan, hiçbir kadın veya çocuğa bir kez olsun el kaldırmayan….Peygamberi(as), elbette bizim için gavvamlığın en güzel örneğidir.
Bu ve benzeri bazı ayetleri günümüzün İslam ahlakıyla hiçbir alakası olmayan insan portreleri üzerinden yorumlamaya çalışmak bizi yanlışa sürükler. Dinimizde yer alan şahsi, ailevi, toplumsal kaideler birbirini tamamlayıcı niteliktedir. Gavvam olma çabasında olan bir erkek, saliha olma çabasında olan bir kadın ve bunların oluşturduğu aile ve toplum..Ne dersiniz güzel olmaz mı?
Kur’an ve sünnet ahlakı ile yeniden dirilebilmek duasıyla..
[1] Konu ile ilgili genel olarak istifade ettiğimiz çalışma; Prof.Dr.Ömer Çelik, Tefsir c.1.s.577
[2] Merhum Prof.Dr.Salim Öğüt hocamız’dan alıntıdır.
[3] Ragıb el-İsfehan s.868
İlk Yorumu Siz Yapın